Formy koron drzew owocowych cz.1

W sadach europejskich można spotkać kilkadziesiąt różnych form koron; tylko nieliczne z nich mają u nas zastosowanie.

Formy drzew owocowych dzielimy na kilka grup według czterech kryteriów:

– kształtu przekroju poprzecznego: kolisty, owalny i szpalerowy;

– rozmieszczenia konarów: okółkowe, piętrowe, luźnopiętrowe, bez-piętrowe i kombinowane;

– obecności przewodnika: przewodnikowe, bezprzewodnikowe i ze skróconym przewodnikiem;

– systemu konarów: prawie naturalne, swobodne, regulowane i sztuczne.

Charakterystyka koron kolistych, owalnych i szpalerowych

Drzewa rosnące w sposób naturalny tworzą korony w przekroju kolistym . Drzewa cięte mocno z dwóch stron przyjmują formę owalną. Formę szpalerową, mającą w przekroju kształt wydłużonego prostokąta, otrzymuje się przez przygięcie pędów i umocowanie ich w jednej, pionowej płaszczyźnie.

Znanych jest wiele różnych form szpalerowych. W Polsce są one jak dotąd mało rozpowszechnione i dlatego należy je szerzej omówić. Korony szpalerowe formowano najpierw w ogrodach przypałacowych rozpinając gałęzie drzew na murowanych ogrodzeniach, otaczających ogrody. Z czasem zaczęto rozpinać korony na rusztowaniach złożonych ze słupków i rozciągniętych między nimi poziomych drutów. Uprawa drzew w tej formie była popularna w ogrodach włoskich, angielskich, a przede wszystkim francuskich. Po II wojnie światowej powstały w Polsce pierwsze, doświadczalne kwatery szpalerowe w Górnej Niwie, koło Puław. Założył je Stanisław Zaliwski. W sadach towarowych formy szpalerowe zaczęły się rozpowszechniać na początku lat pięćdziesiątych, najpierw we Włoszech, a później we Francji, Bułgarii, Jugosławii i pozostałych krajach Europy Południowej. Formy szpalerowe umożliwiły intensywną produkcję owoców uzyskaną z drzew silnie rosnących, uszlachetnionych na siewkach.

Uprawa drzew silnie rosnących i półkarłowych w formie szpalerowej wykazuje pewne zalety w stosunku do form kolistych. Drzew formowanych w szpalerze można posadzić więcej na powierzchni hektara sadu niż drzew kolistych, na przykład silnie rosnące jabłonie wymagają rozstawy 6—8 m między rzędami i 4—6 m w rzędach, co oznacza, że na 1 hektar można posadzić od 200 do 400 drzew. Jabłonie formowane szpalerowo wymagają rozstawy 4 m między rzędami i 4—6 m w rzędach. Na 1 hektar można posadzić od 400 do 600 drzew.

Wieloletnie badania prowadzone w Instytucie Sadownictwa i Kwiaciarstwa oraz za granicą wykazały, że młode drzewa prowadzone zarówno w formie kolistej jak i szpalerowej mają podobną plenność. Plon owoców z hektara sadu jest więc proporcjonalny do liczby drzew. Z młodego sadu szpalerowego można więc początkowo zebrać wyższe plony niż z młodego sadu z koronami kolistymi.

W miarę rozrastania się drzew w sadzie szybko wzrasta plon z każdego drzewa prowadzonego w formie kolistej, bo każde z nich rozrasta się swobodnie we wszystkich kierunkach. Znacznie wolniej natomiast rośnie plon z indywidualnego drzewa szpalerowego, bo jego wzrost jest ściśle regulowany. Drzewa szpalerowe wcześnie osiągają górny pułap plenności. W 12-15 lat po założeniu sadu jedna i druga forma korony zaczyna wydawać podobne plony w przeliczeniu na hektar. Do tego czasu, z 1 hektara sadu szpalerowego można zebrać o 20—40 ton jabłek więcej niż z 1 ha sadu z koronami kolistymi (tabela).

Tabela. Wpływ formy korony i gęstości sadzenia jabłoni na plon owoców z drzewa i z hektara sadu. Sad założony jesienią 1966 r. w SZD Dąbrowice (wg A. Miki i D. Chlebowskiej)

Odmiana Suma plonu jabłek za 9 lat (1971-79) w kg/drzewo Suma plonu jabłek za 9 lat (1971-79) w t/ha Różnica

t/ha

forma szpalerowa (4X3 m) forma

kolista

(6X4)

forma szpalerowa (4X3 m) forma

kolista

(6X4)

Wealthy 283 453 236 189 47
Jonatan 282 492 235 205 30
Blackjon 274 506 228 211 17

Drugą zaletą sadu szpalerowego jest ułatwiony dostęp do drzew z obydwu stron płaskiej ściany. Jeśli szpaler ma 1,5 m miąższości, to można sięgnąć do środka korony na odległość wyciągniętego ramienia. Prace ręczne jak cięcie, przerzedzanie zawiązków owocowych i zrywanie owoców są ułatwione. Prace w górnych partiach koron można wykonywać z ruchomych platform, poruszających się wzdłuż międzyrzędzi. Korony drzew kolistych są łatwo dostępne do momentu gdy drzewa są młode, a rozmiary koron małe. W sadzie starszym pracownik nie sięgnie ręką do środka korony, chyba że wejdzie między konary. Praca jest wtedy mniej wydajna i bardziej uciążliwa. Możliwości mechanizacji prac są tutaj mniejsze. Opisane wyżej dwie zalety sadu szpalerowego ujawniają się przede wszystkim w słonecznym klimacie południowej Europy. W warunkach dużego nasłonecznienia odległości między rzędami drzew szpalerowych mogą być małe, pozwalające tylko na przejazd ciągnika i towarzyszących mu maszyn sadowniczych. Wysokość ścian szpalerowych może dochodzić do 5—6 m. Ani bliska odległość rzędów, ani duża wysokość ścian szpalerowych nie stwarza przeszkody dla dobrego nasłonecznienia drzew. Duża w sumie powierzchnia owoconośna drzew i dobre nasłonecznienie stwarzają warunki do uzyskania bardzo wysokich plonów, w krótkim czasie po założeniu sadu.

W warunkach słabego nasłonecznienia Europy Środkowej i Zachodniej, rzędy drzew szpalerowych muszą być niskie i w dużych odległościach od siebie, aby sąsiednie ściany nie cieniowały się wzajemnie. Stąd też i plony są odpowiednio niższe. Formy szpalerowe nie znalazły sobie tutaj takiego uznania jak na południu Europy.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *